Debaty sejmoweIV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie polityki państwa dotyczącej ekspansji wielkopowierzchniowych placówek handlowych w Polsce

   W nawiązaniu do przesłanej pismem z dnia 2 kwietnia br., znak: SPS-0202-422/98 interpelacji posła Stanisława Szejnfelda w sprawie polityki państwa dotyczącej ekspansji wielkopowierzchniowych placówek handlowych w Polsce, przekazuję poniższą odpowiedź na postawione w niej pytania.    W Ministerstwie Gospodarki zagadnienia rozwoju handlu wewnętrznego i jego struktury, w tym powstawania super- i hipermarketów, są przedmiotem stałej obserwacji i analizy, prowadzonej w oparciu o dostępne w statystyce informacje. Wyłączne kompetencje decyzyjne odnośnie utworzenia super- i hipermarketów mają tylko organy samorządu terytorialnego, co wynika zarówno z ustawy o samorządzie terytorialnym, jak i ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym. Tak więc informacje o tym, na terenie których gmin powstają takie duże obiekty handlowe ministerstwo otrzymuje z dużym opóźnieniem i wyłącznie za pośrednictwem Głównego Urzędu Statystycznego. W oparciu o te oficjalne dane rokrocznie, na zlecenie Ministerstwa Gospodarki, Instytut Rynku Wewnętrznego i Konsumpcji przygotowuje raporty o sytuacji handlu wewnętrznego, które obrazują stan sieci i zachodzące w niej zmiany.    Publikowane przez GUS dane statystyczne w zakresie handlu wewnętrznego nie zawierają wielu istotnych informacji niezbędnych do dokonania pełniejszej oceny rozwoju sieci handlowej. Dlatego też Ministerstwo Gospodarki w roku ubiegłym wystąpiło do Departamentu Udostępniania Informacji i Wydawnictw GUS o przekazanie danych na temat ogólnej ilości supermarketów oraz hipermarketów w układzie przestrzennym (województwo, gmina, miejscowość), w tym prowadzonych przez podmioty z udziałem kapitału zagranicznego, a także obrazujących podział wyżej wymienionych sklepów według specjalizacji branżowej. Dane te otrzymaliśmy z Ośrodka Informatyki Statystycznej w Radomiu za odpłatnością. Należy zaznaczyć, że GUS nie dysponuje natomiast istotnymi dla przeprowadzania analiz informacjami o udziale super- i hipermarketów w obrotach handlu detalicznego.    Na podstawie otrzymanych danych sporządzono zestawienie dotyczące:    - ilość super- i hipermarketów w latach 1994-1996 z podziałem na województwa na tle ogólnej liczby sklepów w tym okresie,    - powierzchni sprzedażowej super- i hipermarketów,    które przekazuję w załączeniu.*)    Jak wynika z danych GUS w 1996 r. (dane za 1997 r. będą publikowane w lipcu 1998 r.) w Polsce funkcjonowało 405,6 tys. sklepów detalicznych, w tym 2560 dużych o powierzchni ponad 400 m2, co stanowiło 0,6% ogółu sklepów. Wzrost liczby dużych obiektów handlu detalicznego następuje głównie za sprawą inwestycji zagranicznych. W ciągu 5 lata liczba sklepów z udziałem kapitału zagranicznego funkcjonujących w Polsce wzrosła z 331 w 1992 r. do 925 w 1996 r.    Jak już wspomniano, do zadań własnych samorządu terytorialnego należą sprawy dotyczące funkcjonowania handlu wewnętrznego, w tym kompetencje z zakresu wyrażania zgody na tworzenie na terenie gminy wielkopowierzchniowych obiektów handlowych.    Ponieważ ostatnie lata cechowało szybkie tempo przekształceń strukturalno-własnościowych w handlu wewnętrznym, a zwłaszcza nasilenie się zjawiska powstawania dużych obiektów handlowych, co spotkało się z akceptacją ze strony konsumentów, ale równocześnie z protestami przedstawicieli drobnego kupiectwa, brak informacji o prowadzonej przez organy gmin polityce w zakresie rozwoju sieci detalicznej na terenie poszczególnych gmin, był bardzo dotkliwy.    Dlatego też w roku ubiegłym Ministerstwo Gospodarki wspólnie z Instytutem Rynku Wewnętrznego i Konsumpcji przeprowadziło badania nad rolą samorządu terytorialnego w kształtowaniu sieci handlowej. Analiza dokonana została w oparciu o ankiety rozesłane do wszystkich urzędów na terenach miast i gmin oraz informacje zebrane w rozmowach pracowników instytutu z przedstawicielami gmin w trakcie bezpośrednich spotkań. Uzyskano 368 wypowiedzi ankietowych.    Z przeprowadzonej analizy wynika, że gminy generalnie nie posiadają odrębnych planów rozwoju handlu na lokalnym rynku. W sporządzanych planach zagospodarowania przestrzennego wyznaczają jedynie tereny przeznaczone pod działalność gospodarczą, w tym handlową.    Najczęściej brakuje szczegółowego określenia lokalizacji dużych obiektów handlowo-usługowych, a także miejsc tworzenia targowisk i bazarów zgodnie z potrzebami mieszkańców gminy i interesami innych uczestników rynku. Oznacza to, że w większości badanych gmin miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego nie są wystarczająco wykorzystywane - jak ma to miejsce w krajach Unii Europejskiej - jako narzędzie umożliwiające harmonijne kształtowanie rozwoju handlu na rynku lokalnym.    Z przeprowadzonych badań wynika także, że w wielu gminach nie jest znany faktyczny stan sieci handlowej, stopień nasycenia siecią poszczególnych osiedli, realne możliwości lokalizacji różnych rodzajów placówek handlowych. Tymczasem opracowanie dobrego planu zagospodarowania przestrzennego określonego terenu wymaga dobrej znajomości istniejącej sieci handlowo-usługowej.    W niektórych badanych gminach znaleziono pozytywne przykłady prób wykorzystania miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego jako planistycznego narzędzia oddziaływania na handel, czego przykładem jest gmina Warszawa-Centrum.    Budzący wiele kontrowersji handel wielkopowierzchniowy nie jest problemem znajdującym szczególny wraz w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego, choć prawie 45% gmin miejskich i co piąta gmina obejmująca miasto i gminę wskazały, że przewiduje się powstanie na terenie gminy obiektów wielkopowierzchniowych. Poza przewidywaniem brak jest szczegółowej informacji o preferowanej formie handlu wielkopowierzchniowego. Brak jest analiz skutków takich inwestycji dla rozwoju lokalnego rzemiosła, rynku pracy, komunikacji, dotychczas funkcjonujących przedsiębiorstw, szczególnie małych firm handlowych.    Z dotychczasowych badań nad kierunkami rozwoju sieci handlowej w Polsce oraz wpływem obiektów wielkopowierzchniowych na funkcjonowanie handlu wynika potrzeba nie tylko okresowego, ale stałego monitorowania zmian oraz zapewnienie odpowiedniej bazy informatycznej. Ważnym zadaniem staje się także potrzeba uporządkowania nazewnictwa obiektów handlowych i dostosowanie go do przyjętego w Unii Europejskiej. W nomenklaturze GUS funkcjonuje jeszcze np. pojęcie supersamu na określenie wielkopowierzchniowych jednostek handlowych, takich jak supermarket i hipermarket. Ministerstwo Gospodarki wystąpiło w roku ubiegłym w tej sprawie do Głównego Urzędu Statystycznego. Wprowadzenie właściwego nazewnictwa odpowiadającego standardom Unii Europejskiej, a następnie prowadzenie statystyki dla poszczególnych grup (rodzajów) sklepów pozwoli na dokonywanie pogłębionych analiz stanu sieci oraz analiz jej rozwoju na tle krajów zachodnioeuropejskich.    Proces tworzenia super- i hipermarketów powinien być poprzedzany ekspertyzą analizującą wpływ powstawania takich obiektów na istniejącą sieć sklepów, jak to zostało słusznie zauważone w interpelacji pana posła Stanisława Szejnfelda. Wykonywanie takiej obiektywnej ekspertyzy jest powszechną praktyką w krajach Unii Europejskiej.    Obecnie obowiązujące przepisy nie obligują organów samorządu terytorialnego do przeprowadzania podobnej analizy. Niemniej wydaje się niezbędne, aby poprzedzała ona każdorazowo wydanie przez te organy decyzji ustalającej warunki zabudowy i zagospodarowania terenu w przypadkach, gdy wniosek dotyczy utworzenia na tym terenie dużego obiektu handlowego.    Pragnę poinformować, że obecnie prowadzone są w Ministerstwie Gospodarki prace nad programem rozwoju handlu wewnętrznego, w którym m.in. zostanie rozważone wprowadzenie jednolitych procedur postępowania organów gminy przed wydaniem decyzji ustalającej warunki zagospodarowania terenu pod budowę supermarketu czy hipermarketu. Uważam, że przed wydaniem takiej zgody powinna być przeprowadzona szczegółowa analiza skutków, jakie utworzenie takiego obiektu wywoła. Analiza taka powinna być oparta na ocenie stanu lokalnej sieci handlowej oraz wpływu utworzenia wielkopowierzchniowego sklepu na stopień zaspokojenia potrzeb konsumentów, istniejące otoczenie handlowe i miejscowy rynek pracy. Organy gminy powinny też w sprawie złożonych wniosków o utworzenie dużych obiektów handlowych zasięgać opinii sąsiednich gmin, a także - co bardzo ważne - samorządu kupieckiego oraz przedstawicieli miejscowych konsumentów.    Z uwagi na potrzebę ujednolicenia trybu postępowania organów gminy w powyższych sprawach oraz zapewnienia przejrzystości przepisów, nie wyklucza się opracowania odrębnego aktu prawnego, który wprowadzałby takie jednolite procedury. Projektowane regulacje prawne pozostawiałyby kompetencje w zakresie kształtowania lokalnej sieci detalicznej na szczeblu gmin i nie miałyby na celu ograniczenia rozbudowy supermarketów. Zwiększenie bowiem udziału dużych obiektów handlowych w strukturze sieci handlowej stanowi nieuniknioną tendencję rozwoju nowoczesnego handlu. Natomiast działania Ministerstwa Gospodarki zmierzają w kierunku zapewnienia zrównoważonego rozwoju różnych form handlu i niedopuszczenia do gwałtownego zaniku sieci drobnych sklepów. Służyć temu może przyjęcie do realizacji instrumentów polityki handlowej proponowanych w opracowywanym programie rozwoju handlu wewnętrznego, ujmującym kompleksowo sprawy handlu i wytyczającym kierunki działań niezbędnych dla podniesienia konkurencyjności polskich firm handlowych.    Minister    Janusz Steinhoff    Warszawa, dnia 20 kwietnia 1998 r.    *)Załącznik w aktach Sekretariatu Posiedzeń Sejmu