Debaty sejmoweIV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie dożywiania dzieci w szkołach na terenie wiejskim i małych miast

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z interpelacją pana posła Stanisława Steca w sprawie dożywiania dzieci w szkołach wiejskich i małych miastach, przesłaną pismem z dnia 20 stycznia br. znak SPS-0202-3120/00, pragnę uprzejmie przekazać następujące informacje dotyczące działań rządu, które mają na celu zapobieganie i ograniczanie zjawisk niedożywienia i głodu wśród dzieci:    Poruszony przez pana posła, a sygnalizowany również przez nauczycieli problem niedożywienia wśród uczniów jest jednym z najważniejszych problemów społecznych oświaty. Wynika on, podobnie jak inne problemy socjalne, z trwającej w Polsce transformacji społeczno-gospodarczej.    Na skutki tej transformacji zwrócił uwagę przygotowany z inicjatywy UNDP ˝Raport o rozwoju społecznym 98. Dostęp do edukacji˝, wykazując, że podstawowe przyczyny nierówności szans edukacyjnych leżą poza systemem edukacji. Wynikają one ze zbyt dużego zróżnicowania materialnego społeczeństwa, z dysproporcji w sytuacji finansowej biednych i bogatych gmin, których nie są w stanie zniwelować działania wyrównawcze państwa podejmowane w kolejnych latach, oraz z szerokiego zakresu ubóstwa, zwłaszcza wśród rodzin ze wsi i miasteczek. Raport wskazuje, że w 1996 r. wydatki państwowe na edukację stanowiły 90% poziomu z 1989 r., a przy jej decentralizacji zabrakło odpowiedniego systemu finansowania.    Podzielam pogląd pana posła, że istnieje konieczność podjęcia wszelkich działań mających na celu ograniczenie i likwidację zjawiska niedożywienia i głodu wśród dzieci. Zapewniam jednocześnie, że kwestia ta, będąc przedmiotem stałej troski resortów pomocy społecznej, edukacji i zdrowia, jest systematycznie monitorowana i analizowana.    Dożywianie dzieci jest obowiązkowym zadaniem własnym gminy w ramach pomocy społecznej, wynikającym z ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (DzU z 1998 r. nr 64 poz. 414 z późn. zm.). Przepisy tej ustawy obligują do zabezpieczenia przynajmniej jednego gorącego posiłku dziennie, czyli także w dniach, kiedy szkoła jest zamknięta, dzieciom i młodzieży, których rodzice własnym staraniem nie są w stanie tego zapewnić. W okresie nauki w szkole pomoc ta może być realizowana w formie zakupu posiłku.    Od roku 1996 w rezerwie celowej budżetu państwa przeznaczane są środki finansowe na wsparcie realizacji tego zadania przez gminy. Dysponentem tych środków jest minister pracy i polityki społecznej. Środki te przekazywane są decyzją ministra finansów do budżetów wojewodów i rozdysponowywane na potrzeby poszczególnych gmin. Podział środków oraz udzielanie pomocy odbywa się obecnie na podstawie opracowanych w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej ˝Zasad przyznawania dotacji celowej na dofinansowanie gmin w zakresie dożywiania uczniów w 1999 r. oraz udzielania uczniom pomocy w formie dożywiania˝. Zasady te zostały przekazane wszystkim wojewodom. Określają one warunki, jakie powinna spełnić gmina ubiegająca się o przyznanie dotacji (m.in. 30-procentowy udział środków własnych gminy w zaspokojeniu potrzeb), a także wskazują na możliwość udzielenia pomocy w formie posiłku uczniom pochodzącym z rodzin, których dochody przekraczają kryterium dochodowe określone w art. 4.1 ustawy o pomocy społecznej. Umożliwiają one również, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, dokonywanie ze środków rezerwy celowej budżetu państwa zakupu niezbędnych urządzeń do przygotowania i wydawania posiłków w szkole. Jest to istotne z punktu widzenia racjonalnego, optymalnego wykorzystania tych środków, ze względu na fakt, że dożywianie dzieci jest realizowane praktycznie wyłącznie poprzez sieć stołówek szkolnych, których doposażenie pozwala na rozszerzenie zasięgu tego typu pomocy. Dodatkowo umożliwiają one wojewodom przyznanie dotacji dla tych gmin, których dochody własne są tak niskie, że nie pozwalają na zapewnienie 30% udziału w zaspokojeniu potrzeb w zakresie dożywiania uczniów. Wielkość środków przeznaczana w budżecie państwa na realizację tego zadania ustalana jest przez Sejm w trakcie prac nad kolejnymi projektami budżetu państwa i od kilku ostatnich lat systematycznie wzrasta.    Od roku 1996 wielkość rezerw celowych budżetu państwa pt. ˝Dożywianie dzieci˝ przedstawiała się następująco:    rok 1996 - 30 000 000 zł,    rok 1997 - 45 500 000 zł,    rok 1998 - 69 395 000 zł - w tym 20 000 000 zł ze środków przeznaczonych na zwalczanie skutków powodzi z 1997 r.,    rok 1999 - 72 046 000 zł,    - plan na 2000 r. zakłada rezerwę celową w wysokości 76 153 000 zł.    Jednocześnie należy zaznaczyć, że poza środkami przeznaczanymi z budżetu państwa w ramach rezerwy celowej na dożywianie uczniów angażowane są środki własne gmin. Wielkość tych środków, zgodnie z informacją MPiPS, przedstawiała się następująco:    rok 1996 - 30 772 217 zł,    rok 1997 - 26 304 479 zł,    rok 1998 - 60 574 970 zł,    rok 1999 - 67 200 000 zł.    Zgodnie z danymi otrzymywanymi z działających do dnia 31 grudnia 1998 r. wojewódzkich zespołów pomocy społecznej liczba dzieci dożywianych ze środków własnych i rezerwy budżetu państwa przedstawiała się następująco (stan na dzień 31 grudnia danego roku):    rok 1996 - 516 761 dzieci,    rok 1997 - 545 574 dzieci,    rok 1998 - 573 064 dzieci.    Dane za rok 1999 będą znane ok. 15 lutego.    Według tych danych liczba dzieci pozostających poza systemem dożywiania, a wymagających tej formy pomocy, wynosiła (stan na 31 grudnia danego roku):    rok 1996 - 60 887 dzieci,    rok 1997 - 28 072 dzieci,    rok 1998 - 24 334 dzieci.    Celem zapewnienia dostępności posiłków szkolnych dla jak największej liczby dzieci - zgodnie z rozporządzeniem RM (DzU z 1993 r. nr 74 poz. 350 z późn. zm.) - jest określenie, że opłata wnoszona przez ucznia w stołówce szkoły, internatu lub bursy równa jest, najwyżej, wysokości kosztów surowca przeznaczonego na wyżywienie, tzw. wsadu do kotła. Pozostałe koszty, takie jak płace personelu, koszty użytkowania lokalu, energii elektrycznej i cieplnej, gazu, wyposażenia kuchni i stołówki itp. wydatki związane z przygotowaniem posiłku, finansowane są przez organ prowadzący szkołę. W ten sposób dożywianie uczniów (w tym również obiady wykupywane przez pomoc społeczną dla dzieci w stołówkach szkolnych) jest dofinansowywane ze środków przeznaczonych na oświatę. Istnieje również możliwość całkowitego zwolnienia ucznia z opłat za posiłek w stołówce szkolnej, o ile w budżecie szkoły zostały zabezpieczone środki na pomoc materialną dla uczniów.    Resort edukacji wspiera i popularyzuje działania szkół i placówek mające na celu zwiększenie możliwości spożywania przez dzieci posiłku na terenie szkoły. W zależności od lokalnych potrzeb i warunków realizowane są na terenie szkół różne formy dożywiania uczniów, takie jak obiady dwudaniowe, jednodaniowe, przemienne, drugie śniadania, ciepły napój z bułką itp.    Resort edukacji realizuje ponadto działania ukierunkowane na poszukiwanie i wdrażanie rozwiązań problemu niedożywienia niewymagających angażowania dodatkowych środków finansowych (wspólne śniadania klasowe z przyniesionych przez uczniów produktów, aktywizacja rad szkoły i lokalnego środowiska na rzecz dożywiania dzieci, angażowanie lokalnego sektora gospodarczego w sponsoring).    W założeniach reformy systemu edukacji wyrównywanie szans edukacyjnych stanowi jeden z trzech głównych celów reformy. Instrumentem realizacji tego zadania jest m.in. umożliwienie szkołom pełnienia funkcji socjalnych wobec młodzieży mającej trudne warunki materialne i rodzinne (w tym stypendia, dożywianie, bursy i internaty). W okresie transformacji wyrównywaniu szans powinno służyć odbudowanie funkcji opiekuńczo-wychowawczej szkoły, jako lokalnego centrum pomocy dzieciom i młodzieży, wspieranego przez samorząd terytorialny. Za takim rozwiązaniem przemawia fakt, że szkoła jest naturalnym miejscem pomocy dzieciom, bliskim, budzącym zaufanie, łatwo dostępnym, ściśle związanym z lokalnym środowiskiem społecznym. Istotne, w świetle dotychczasowych doświadczeń, jest to, że pomoc otrzymywana w szkole nie naznacza i nie marginalizuje uczniów. W zreformowanym systemie edukacji dożywianie, podobnie jak inne formy pomocy materialnej, będzie częścią zintegrowanego programu opiekuńczo-wychowawczego szkoły, mającego na celu zapewnienie wszystkim uczniom odpowiednich warunków rozwoju.    Realizacja tych założeń wymaga szerokiej współpracy szkoły z organami samorządu terytorialnego oraz określonych środków na ten cel. Wydaje się, że działania samorządów powinien wspierać krajowy program wyrównawczy. Program wyrównawczy w zakresie dożywiania uczniów wykorzystujący bazę materialną (stołówki) i kadrę oświatową może być wdrożony i systematycznie rozszerzany w zależności od wysokości przeznaczonych na takie działania środków finansowych.    Podkreślenia wymaga również fakt, że przyjęty przez Radę Ministrów dokument ˝Polityka prorodzinna państwa˝ w pilnych działaniach polityki prorodzinnej państwa wymienia pomoc rodzinom, które znalazły się w szczególnie trudnej sytuacji materialnej.    Informując o powyższym, wyrażam przekonanie, że wspólne działania Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwa Zdrowia, pełnomocnika rządu ds. rodziny oraz Ministerstwa Edukacji Narodowej przyczynią się do poprawy sytuacji w tym zakresie.    Z poważaniem    Minister    Mirosław Handke    Warszawa, dnia 2 lutego 2000 r.