Debaty sejmoweIV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie konsekwencji dyscyplinarnych za naruszenie dyscypliny finansów publicznych przez dyrektorów placówek oświatowych

   Odpowiadając na przekazaną przy piśmie nr SPS-0202-4640/00 z 14 września 2000 r. interpelację posła Jana Zaciury, dotyczącą odpowiedzialności za naruszenia dyscypliny finansów publicznych, uprzejmie informuję, iż podzielam troskę pana posła o zgodne z prawem działanie organów orzekających w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Egzekwowanie porządku prawnego w finansach publicznych i wyciąganie konsekwencji wobec winnych naruszenia dyscypliny finansów publicznych jest zadaniem nie tylko ministra finansów, lecz także organów kontroli państwowej, jak i służb finansowych wszystkich szczebli. Stan dyscypliny finansów publicznych oraz funkcjonowania organów orzekających w tego rodzaju sprawach jest też przedmiotem corocznej debaty parlamentarnej w ramach omawiania sprawozdania Rady Ministrów z wykonania budżetu państwa.    Naruszeniem dyscypliny finansów publicznych jest złamanie określonej w przepisach prawa zasady gospodarowania środkami publicznymi.    Zgodnie z art. 163 ust. 1 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (DzU nr 155, poz. 1014, z 1999 r. nr 38, poz. 360, nr 49, poz. 485, nr 70, poz. 778, nr 110, poz. 1255 oraz z 2000 r. nr 6, poz. 69, nr 12, poz. 136 i nr 48, poz. 550) członkowie wszystkich komisji orzekających są w zakresie orzekania niezawiśli i podlegają tylko ustawom. Oznacza to, iż - wolni od nacisków - członkowie składów orzekających zgodnie z obowiązującą procedurą oceniają sprawę na podstawie obowiązującego prawa i w celu jego realizacji. Pisma, polecenia oraz porozumienia, o których wspomina pan w swej interpelacji, nie mogą być decydujące dla wydanych rozstrzygnięć, nie stanowią one bowiem źródła prawa. Okoliczności te mogą mieć jedynie wpływ na ocenę czynu w postaci wymiaru kary. Jak wynika z pana pisma, w omawianych przypadkach odstąpiono od wymierzania kary.    Postępowanie w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych uregulowane zostało w ustawie o finansach publicznych, przepisach Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1999 r. w sprawie właściwości i trybu powoływania rzeczników dyscypliny finansów publicznych, organów orzekających oraz szczegółowych zasad postępowania w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych (DzU nr 42, poz. 421) oraz rozporządzeniu ministra finansów z dnia 4 sierpnia 1999 r. w sprawie działania komisji orzekających i rzeczników dyscypliny finansów publicznych (DzU nr 69, poz. 765).    Jedną z podstawowych zasad postępowania w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych jest - przewidziana w art. 168 ust. 1 ustawy o finansach publicznych - instancyjność postępowania. Umożliwia ona - w wypadku zaskarżenia rozstrzygnięcia przez którąkolwiek ze stron - uruchomienie merytorycznej i formalnoprawnej kontroli orzeczenia pierwszej instancji przez Główną Komisję Orzekającą w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych przy ministrze finansów. Orzeczenia GKO podlegają kontroli sądowej pod względem zgodności z prawem (zgodnie z art. 173 ustawy o finansach publicznych na prawomocne orzeczenia GKO kończące postępowanie w toku instancji przysługuje skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego). Strony w postępowaniu w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych mają więc ustawowo zagwarantowane prawo uruchamiania procedury kontroli rozstrzygnięć wydanych w danej sprawie, łącznie z prawem - po wykorzystaniu toku instancji - skutecznego żądania weryfikacji wydanego rozstrzygnięcia przez Naczelny Sąd Administracyjny. Brak wniesienia w normalnym trybie środka odwoławczego odczytuję jako akceptację wydanego w pierwszej instancji rozstrzygnięcia.    Koszty postępowania w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych wprowadzone zostały na podstawie art. 152 ust. 1 - uchwalonej przez Sejm 26 listopada 1998 r. - ustawy o finansach publicznych. Przepis ten ustanawia nakaz orzekania o zwrocie kosztów wobec każdego uznanego winnym naruszenia dyscypliny finansów publicznych. Obowiązek ten nieznany był ustawie Prawo budżetowe, która nie przewidywała możliwości orzekania o kosztach postępowania w tego rodzaju sprawach. Komisja - w przypadku uznania obwinionego winnym czynu stanowiącego naruszenie dyscypliny finansów publicznych - zobowiązana jest ustawowo do orzeczenia wobec niego kosztów postępowania. Ustawa o finansach publicznych nie zna w tej materii żadnych wyjątków.    Odpowiadając na postawione w interpelacji zapytania, uprzejmie informuję:    Ad 1. Kwestie sprawozdawczości organów orzekających pierwszej instancji oraz Głównej Komisji Orzekającej uregulowane zostały w przepisach § 84-87 cytowanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1999 r. Zgodnie z § 84 ust. 1 komisje orzekające pierwszej instancji składają roczne sprawozdania według wzoru stanowiącego załącznik do rozporządzenia. Z wzoru sprawozdania nie wynika rodzaj jednostek, których dane sprawy dotyczyły, oraz kar wymierzonych za poszczególne czyny. Według znanych panu posłowi ze sprawozdania z wykonania budżetu państwa danych za rok 1999 komisje orzekające pierwszej instancji uznały 629 osób winnymi naruszenia dyscypliny finansów publicznych, polegającego na zwłoce w opłacaniu składek na ZUS i FP. Stanowiło to 28,7% wszystkich przypisanych w 1999 r. czynów z art. 138 ustawy o finansach publicznych. Dane dotyczące spraw rozpoznawanych w 2000 r. znane będą około połowy lutego 2001 r.    Ad 2. Jak już wyżej wspomniano, członkowie komisji orzekających mają ustawowo zagwarantowaną niezawisłość w zakresie orzekania. Minister finansów jest daleki od jakiejkolwiek w nią ingerencji. Merytoryczną kontrolę - w toku postępowania instancyjnego - sprawuje Główna Komisja Orzekająca usytuowana jedynie przy ministrze finansów oraz Naczelny Sąd Administracyjny. Nie wiem, czy we wszystkich sprawach, które spowodowały pańskie wystąpienie, obwinieni złożyli odwołania do GKO. Do Głównej Komisji Orzekającej wpłynęły odwołania w czterech sprawach dotyczących oświaty, rozpoznanych w pierwszej instancji przez Komisję Orzekającą przy Wojewodzie Mazowieckim. Wszystkie one zostaną rozpoznane przez GKO w normalnym trybie. Główna Komisja Orzekająca jest bowiem jedynym organem kompetentnym do merytorycznej oceny wydanych rozstrzygnięć.    Informuję także, iż rozprawa w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych jest jawna i każdy zainteresowany może jej się przysłuchiwać, a zawiadomienia o przedmiocie, miejscu i terminie rozpraw wywieszane są w holu głównym Ministerstwa Finansów.    Ad 3. W postępowaniu w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych minister finansów ma (z mocy art. 172 ust. 2 ustawy o finansach publicznych) prawo złożyć wniosek do Głównej Komisji Orzekającej o uchylenie prawomocnego rozstrzygnięcia, jeżeli uzna, iż jest ono sprzeczne z prawem lub oczywiście niesłuszne. Decyzję o ewentualnym wystąpieniu z wnioskiem minister finansów podejmuje na podstawie sygnalizacji uprawnionych do tego podmiotów - stron postępowania, tego, kto złożył wniosek o ukaranie, właściwego ministra, wojewody, prezesa regionalnej izby obrachunkowej, kierownika jednostki wymienionej w art. 161 ust. 1 ustawy o finansach publicznych oraz przewodniczącego komisji orzekającej (§ 80 ust. 1 cytowanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1999 r.). Pragnę podzielić się formułowaną już wielokrotnie opinią, iż uchylanie prawomocnych rozstrzygnięć, jako jeden z przewidzianych w prawie nadzwyczajnych środków kontroli rozstrzygnięć w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych, powinno być uruchamiane wyjątkowo w sytuacjach ewidentnych i jednoznacznych. Nie przewiduję korzystania z przyznanego mi uprawnienia w sytuacjach wymagających przeprowadzenia postępowania kontrolnego w pełnym zakresie co do całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Przewidziana w art. 168 ust. 1 ustawy o finansach publicznych instancyjność postępowania umożliwia - w wypadku zaskarżenia rozstrzygnięcia przez którąkolwiek ze stron - uruchomienie merytorycznej kontroli orzeczenia pierwszej instancji. Ewentualna decyzja o wystąpieniu do GKO z wnioskiem o uchylenie prawomocnego rozstrzygnięcia sprzecznego z prawem lub oczywiście niesłusznego musi - w moim przekonaniu - uwzględniać ustawowo zagwarantowaną (art. 163 ust. 1, art. 148 ust. 1 ustawy o finansach publicznych) niezawisłość członków komisji orzekających w zakresie orzekania oraz zasadę swobodnej oceny dowodów (art. 34 § 3 K.p.w.). Brak wniesienia w normalnym trybie środka odwoławczego, oznaczający świadomą rezygnację z przysługujących uprawnień, nie może skutkować możliwością uruchamiania, na takich samych zasadach jak zaskarżanie rozstrzygnięć, przewidzianych w ustawie nadzwyczajnych środków kontroli. Środki te wyróżniają się bowiem nie tylko innym trybem postępowania, ale przede wszystkim oczywistością i wagą zarzutów stawianych prawomocnemu orzeczeniu.    Pozwolę sobie również wyrazić opinię, iż w moim przekonaniu państwo prawa polega na przestrzeganiu zasady równości wobec prawa. Oznacza to, że kierownicy wszystkich jednostek sektora finansów publicznych (także placówek oświaty i służby zdrowia) podlegają tym samym zasadom i regułom dysponowania środkami publicznymi. Nie zmienia to faktu, iż w zakresie odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych często - według mnie - korzystają oni z daleko idącej wyrozumiałości organów orzekających w tego rodzaju sprawach.    Z poważaniem    Minister    Jarosław Bauc    Warszawa, dnia 29 września 2000 r.