Debaty sejmoweIV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie ustawy o dostępie do informacji publicznej

   Szanowny Panie Marszałku! Z upoważnienia prezesa Rady Ministrów pragnę udzielić odpowiedzi na interpelację pani poseł Renaty Szynalskiej dotyczącą przyjętej przez Sejm RP ustawy o dostępie do informacji publicznej.    Na wstępie pragnę zauważyć, iż rząd RP zdecydowanie popierał poselską inicjatywę uchwalenia ustawy, która zapewni obywatelom realną możliwość obrony swoich praw i zapewni aktualną wiedzę na temat stanu państwa, samorządów i innych instytucji publicznych, m.in. w zakresie gospodarowania przez nie środkami publicznymi. Uchwalenie przez parlament ustawy o dostępie do informacji publicznej, regulacji o systemowym znaczeniu dla całej administracji publicznej, a w szczególności dla rozwoju praw obywatelskich, stanowi realizację w praktyce art. 61 Konstytucji RP. Ustawa ta stanowić będzie kolejny krok w kierunku jawnego, transparentnego i sprawnego państwa demokratycznego. Rząd zdaje sobie sprawę, iż mamy do czynienia z małą przejrzystością struktur, mechanizmów decyzyjnych, procedur. Rzeczywista jawność kompetencji instytucji i konkretnych osób, rzeczywista jawność procedur załatwiania spraw, realny dostęp do jawnych informacji, to także jedno z najbardziej skutecznych lekarstw na korupcję, pokusę korupcji czy podejrzenia o korupcję. Narzędziem budowania takiego ładu informacyjnego, który urzeczywistni konstytucyjne uprawnienia obywateli w tej mierze, stanie się ustawa o dostępie do informacji publicznej.    Pragnę przypomnieć, iż wspomniane przez panią dwie ustawy, ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (DzU z 1997 r. nr 133, poz. 883, z późn. zm.), a także ustawa z dnia 22 stycznia 1999 r. o ochronie informacji niejawnych (DzU z 1999 r. nr 11, poz. 95, z późn. zm.), historycznie rzecz biorąc, były regulacjami pierwszymi w stosunku do omawianej ustawy. W związku z powyższym należy zadać pytanie parlamentarzystom poprzedniej kadencji, dlaczego nie uchwalono ustawy o dostępie do informacji publicznej jako pierwszej, podstawowej regulacji, z pewnością w stosunku do dwóch wyżej wymienionych ustaw - ustawy matki.    Rząd zdaje sobie sprawę z konieczności - opartego na normach konstytucyjnych - zrównoważenia prawa dostępu do informacji publicznej z przepisami chroniącymi inne konstytucyjne wartości. Dlatego też prawo informacji publicznej musi podlegać niezbędnym ograniczeniom ze względu na ochronę innych interesów publicznych określonych w art. 61 ust. 3 Konstytucji RP, takich jak ochrona wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych, ochrona porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa.    Rząd niejednokrotnie negatywnie podczas prac komisji sejmowych i senackich wypowiadał się o inicjatywie powołania, na wzór niektórych państw zachodnich, instytucji rzecznika prawa do informacji. W Kancelarii Prezesa Rady Ministrów analizowane było szczegółowo prawodawstwo w zakresie dostępu do informacji publicznej oraz doświadczenia z wdrażania i funkcjonowania ustaw w kilku państwach świata. W niektórych państwach, w których funkcjonuje ustawodawstwo w zakresie dostępu do informacji publicznej, istnieją urzędy odpowiedzialne za stosowanie ustawy, np. Wielkiej Brytanii czy Irlandii. Przyjęto także rozwiązania, w których nie tworzy się odrębnych urzędów, natomiast zastosowano model sądowej procedury kontroli prawa dostępu do informacji, np. Włochy, Austria - na zasadach K.p.a., Szwecja, USA. Tworzenie oddzielnego urzędu odpowiedzialnego za stosowanie ustawy jest z pewnością inicjatywą kosztowną, a w chwili obecnej nie stać budżetu państwa na tak znaczne obciążenia (ok. 14 mln rocznie). Rząd wyraża stanowisko, iż przyjęty w ustawie model sądowej realizacji prawa dostępu do informacji publicznej zapewni całkowitą ochronę tego obywatelskiego prawa, a w związku z tym nie ma potrzeby powoływania odrębnego urzędu.    Należy zauważyć, iż zgodnie z przepisami przyjętej przez Sejm RP w dniu 6 września 2001 r. ustawy o dostępie do informacji publicznej prezes Rady Ministrów nie ma podstawy prawnej, samoistnego upoważnienia, do powołania instytucji rzecznika prawa do informacji. W chwili obecnej w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów prowadzone są prace dotyczące wdrożenia ustawy o dostępie do informacji publicznej w administracji publicznej.    Praktyka stosowania ustawy i orzecznictwo pokażą, czy przyjęte w ustawie rozwiązania są słuszne. Prezes Rady Ministrów jest przekonany, iż szeroka koalicja organizacji obywatelskich podejmujących działania na rzecz uchwalenia projektu ustawy będzie wymuszać w praktyce właściwe stosowanie ustawy, a w razie konieczności dążyć do zmiany niektórych zapisów. Także rzecznik praw obywatelskich deklarował publicznie obserwację ze swojej strony praktyki funkcjonowania ustawy i reagowanie w zakresie swoich kompetencji w przypadkach niewłaściwego jej stosowania. Ponadto rząd RP będzie dokładnie analizował praktykę i orzecznictwo omawianej regulacji, czerpiąc stąd źródło ewentualnych zmian bądź ujednolicenia przepisów w zakresie dostępu do informacji publicznej. W szczególności będzie zainteresowany opinią parlamentarzystów, organizacji pozarządowych czy środowisk dziennikarskich. Także kwestie ograniczeń prawa dostępu do informacji publicznej mogłyby być przedmiotem zmian w ustawodawstwie, o ile praktyka czynić to będzie niezbędnym, a zmiany nie będą naruszać przepisów Konstytucji RP.    Z poważaniem    Sekretarz stanu    Anna Grzymisławska    Warszawa, dnia 28 września 2001 r.