Debaty sejmoweIV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie informacji o sposobie wykonywania nadzoru właścicielskiego przez ministra skarbu państwa

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na pismo pana marszałka z dnia 6 marca br. (znak: SPS-0202-797/02) w sprawie interpelacji posłów Przemysława Gosiewskiego i Krzysztofa Jurgiela dotyczącej wykonywania nadzoru właścicielskiego przez ministra skarbu państwa uprzejmie przekazuję odpowiedzi na zawarte w interpelacji pytania:    Pytanie nr 1. Ile jest spółek, w których skarb państwa posiada akcje lub udzieły?    Według stanu na dzień 31 grudnia 2001 r. skarb państwa posiadał akcje i udziały w 1762 spółkach, z czego 485 są to jednoosobowe spółki skarbu państwa, a 1277 to spółki z częściowym udziałem skarbu państwa.    Pytanie nr 2. Ilu członków zarządów i rad nadzorczych sprawuje funkcje w spółkach, o których mowa jest w pyt. 1?    W odpowiedzi na to pytanie należy na wstępie zwrócić uwagę, że decydujący wpływ na kształtowanie wielkości zarządów i rad nadzorczych minister skarbu państwa posiada tylko w podmiotach, w których udział skarbu państwa przekracza 50%. Dlatego mając powyższe na względzie, przy ustalaniu ilości członków zarządów i rad nadzorczych brane były pod uwagę wyłącznie spółki z większościowym udziałem skarbu państwa, spośród których wyłączone zostały również podmioty postawione w stan upadłości lub likwidacji.    W organach wyżej wymienionych spółek nadzorowanych w Ministerstwie Skarbu Państwa funkcję pełni:    - 1021 osób w zarządach,    - 1794 osób w radach nadzorczych.    Pytanie nr 3. Jak wielu członków zarządów i rad nadzorczych w tych spółkach zostało wymienionych po 19 października 2001 r. oraz z jakimi kosztami wiązało się to dla budżetu państwa (np. odprawy)?    Zmiany w składach organów spółek po 19 października 2001 r. obejmują:    - 115 osób w zarządach,    - 171 osób w radach nadzorczych.    Jednocześnie pragnę poinformować, że powyższe zmiany nie powodowały skutków finansowych dla budżetu państwa. Spółki są samodzielnymi i samofinansującymi się podmiotami i koszty ewentualnych odpraw, które mogą być wypłacane członkom zarządów, nie obciążają budżetu państwa. Zmiany w radach nadzorczych nie są związane z jakimikolwiek dodatkowymi wypłatami.    Pytanie nr 4.Ile spółek handlowych nadzorują jednostki samorządu terytorialnego, których są właścicielami lub udziałowcami? Czy prowadzony jest w tym zakresie monitoring?    Reaktywowanie instytucji samorządu terytorialnego wprowadzonymi w życie w 1990 r. ustawami samorządowymi oraz zmiany w Konstytucji RP spowodowały iż jednostki samorządu terytorialnego z nadaną im ustawowo osobowością prawną stały się pełnoprawnymi właścicielami przekazanego im w procesie komunalizacji części mienia skarbu państwa. Tym samym jednostkom samorządu terytorialnego przyznano kompetencje związane z zarządzaniem i nadzorowaniem właściwego, ekonomicznie efektywnego wykorzystania posiadanego przez nie majątku.    Minister właściwy do spraw skarbu państwa zgodnie z kompetencjami, jakie przyznaje mu ustawa z 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej, gospodaruje i sprawuje nadzór właścicielski nad mieniem skarbu państwa. W odniesieniu do mienia komunalnego posiada kompetencje umożliwiające jedynie inicjowanie polityki państwa w zakresie przekształceń własnościowych i prywatyzacji mienia komunalnego. Niemniej jednak na podstawie art. 69 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (DzU nr 118/96, poz. 561, z późn. zm.), w którym burmistrzowie (prezydenci miast) lub wójtowie zobowiązani zostali do przekazywania ministrowi skarbu państwa informacji o zachodzących w gminach przekształceniach własnościowych, gromadzi dane na ten temat, pomimo iż nie jest bezpośrednio odpowiedzialny za te procesy. Zakres i tryb przekazywania wymaganych informacji określono w rozporządzeniu ministra skarbu państwa z dnia 16 stycznia 1998 r. (DzU nr 12/98, poz. 52). Dane przekazywane na ww. podstawie przez władze gmin tworzą bazę danych o przekształceniach i prywatyzacji mienia komunalnego i koncentrują się przede wszystkim na podmiotach powstałych w wyniku przekształceń i prywatyzacji. Za niedopełnienie obowiązku składania informacji ustawa o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych nie przewiduje żadnych sankcji.    Na koniec 1999 r. w 2299 gminach (92,4% ogółu gmin w Polsce), które przysłały do ministerstwa informacje, funkcjonowało 857 jednoosobowych spółek gmin (827 - z o.o., 30 - SA) oraz 831 spółek z udziałem gmin (497 - z o.o., 334 - SA). Dane te nie przedstawiają wszystkich spółek z udziałem kapitału jednostek samorządu terytorialnego, przede wszystkim z tego powodu, że nadsyłane są jedynie przez gminy (powiaty, województwa nie nadsyłają informacji), ale również dlatego, że wiele gmin nie wypełnia obowiązku informacyjnego. Z tego powodu monitoring prowadzony w MSP nie ma pełnej wartości poznawczej. Obecnie trwają prace nad nowelizacją rozporządzenia, szczególnie w celu objęcia obowiązkiem informacyjnym jednostek samorządu terytorialnego na wszystkich szczeblach.    Danymi na temat liczby spółek handlowych z udziałem kapitału jednostek samorządu terytorialnego dysponuje Główny Urząd Statystyczny. Podaje on w publikacji pt. ˝Zmiany strukturalne grup podmiotów gospodarki narodowej w 2001 roku˝, iż spółek handlowych z udziałem kapitału samorządu terytorialnego było na koniec 2001 r. 2415, w tym o jednorodnym rodzaju kapitału, tzn. w pełni należącego do jednostek samorządu terytorialnego - 1499. Zdecydowanie przeważają spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, których na koniec roku 2001 było 2056 (w tym 1386 o jednorodnym rodzaju kapitału), podczas gdy spółek akcyjnych było 358 (w tym 113 o jednorodnym rodzaju kapitału).    Pytania nr 5 i 7. Ilu członków zarządów i rad nadzorczych sprawuje funkcje w spółkach, o których mowa jest w pyt. 4, oraz jakie są tego koszty?    Czy prawdą jest, że liczba stanowisk w przedsiębiorstwach podległych państwu i jednostkom samorządu terytorialnego wynosi ok. 80 tys.?    Zgodnie z prawem spółki handlowe działają pod rygorami ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (DzU nr 94/2000, poz. 1037). Ustawa określa, że zarząd może składać się z jednego albo większej liczby członków, natomiast rada nadzorcza musi liczyć co najmniej trzech członków. W przypadku spółek powstałych na podstawie przepisów ustawy z 30 sierpnia 1996 r. o prywatyzacji i komercjalizacji przedsiębiorstw państwowych lub ustawy z 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (DzU nr 9/97, poz. 43, z późn. zm.), liczba członków rad nadzorczych, ze względu na zapisy ustawowe dotyczące udziału pracowników w radzie, wynosi co najmniej 5. Dokładną liczebność tych organów określają indywidualnie statuty i umowy spółek.    W odniesieniu do jednoosobowych spółek handlowych jednostek samorządu terytorialnego władne w podejmowaniu takich decyzji są władze tych jednostek i tylko one posiadają dane na ten temat, ponieważ nie jest prowadzony centralny rejestr członków zarządów i członków rad nadzorczych takich spółek. Dysponując danymi z GUS na temat liczby spółek handlowych, można jedynie szacować liczbę stanowisk w zarządzie (co najmniej 2415) oraz radach nadzorczych (co najmniej 7245). Przy czym należy podkreślić, że decyzje w sprawie obsady stanowisk w zarządzie i radach nadzorczych jednostki samorządu terytorialnego podejmują na pewno w odniesieniu do tych spółek, których są jedynym akcjonariuszem lub udziałowcem (1499 spółek), natomiast w pozostałych uzależnione jest to od struktury własnościowej kapitału spółki oraz statutu bądź umowy spółki.    Koszty funkcjonowania tych organów ponosi spółka handlowa, nie zaś jednostka samorządu terytorialnego, która zgodnie z prawem nie odpowiada za żadne zobowiązania takiego podmiotu, jakim jest spółka handlowa. Wynagrodzenie dla członków zarządów oraz rad nadzorczych i komisji rewizyjnych w jednoosobowych spółkach utworzonych przez jednostki samorządu terytorialnego lub takich, w których udział jednostek samorządu terytorialnego przekracza 50% kapitału zakładowego lub 50% liczby akcji, zgodnie z ustawą z dnia 3 marca 2000 r. o wynagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi (DzU nr 26, poz. 306, z późn. zm.), nie może przekraczać wskaźników określonych w art. 8 ww. ustawy.    Pytanie nr 6. Czy rząd przewiduje zmianę sposobu sprawowania nadzoru właścicielskiego mającego na celu zmniejszenie stanu liczbowego zarządów i rad nadzorczych spółek skarbu państwa i jednostek samorządu terytorialnego?    Sprawowanie nadzoru właścicielskiego polega na wykonywaniu uprawnień przysługujących akcjonariuszom/udziałowcom. W zależności od struktury kapitału oraz ˝siły głosów˝, którą dysponuje skarb państwa, może on w większym lub mniejszym stopniu oddziaływać na działalność podległych spółek, w tym na ustalenie stanu liczbowego zarządów i rad nadzorczych.    W spółkach, w których skarb państwa jest właścicielem 100% akcji/udziałów, uprawnienia właścicielskie wykonuje on jednoosobowo. Pozwala to na dużą swobodę w podejmowaniu decyzji odnośnie do liczebności organów statutowych spółki, lecz w ramach obowiązujących przepisów prawnych.    Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 30.08.1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (DzU 96.118.561, z późn. zm.) istnieje obligatoryjny wymóg powołania minimum 5 członków rady nadzorczej w jednoosobowej spółce skarbu państwa.    W spółkach z większościowym udziałem skarbu państwa możliwość podejmowania decyzji w sprawach związanych z działalnością i funkcjonowaniem tego podmiotu, w tym odnośnie do liczebności organów statutowych, jest ograniczona zaangażowaniem kapitałowym inwestora branżowego, którego interesy także powinny być brane pod uwagę. Niemniej skarb państwa ma nadal duży, a czasami decydujący wpływ na obsadę zarówno ilościową jak i osobową w organach statutowych.    W spółkach z mniejszościowym udziałem skarb państwa ma ograniczony wpływ na podejmowanie decyzji, także w zakresie liczebności organów statutowych spółki. W tym przypadku skarb państwa jest zdominowany przez zewnętrznego inwestora większościowego, a rola jego przedstawiciela/li w radach nadzorczych zostaje zredukowana do funkcji przestrzegania prawa i dbania o interesy spółki. Decyduje o tym logika zmian własnościowych i ryzyko mierzone stopniem zaangażowania kapitałowego, skutkujące wzrostem znaczenia inwestora strategicznego.    Ministerstwo Skarbu Państwa obecnie zdecydowanie dąży do ograniczenia kosztów związanych z funkcjonowaniem organów statutowych spółek skarbu państwa. Znalazło to wyraz w opracowanym w grudniu 2001 r. dokumencie Nadzór właścicielski ministra skarbu państwa. Założono tam, że liczebność rad nadzorczych powinna zależeć od wielkości spółki, przyjmując za kryterium wielkość obrotów, ilość zatrudnionych pracowników oraz wielkość kapitału zakładowego.    Rada nadzorcza spółki średniej wielkości, tzn. zatrudniającej do 500 osób, powinna liczyć zgodnie z obowiązującymi przepisami 5 członków. W przypadku spółek zatrudniających powyżej 500 pracowników liczebność rady powinna stopniowo wzrastać, nie przekraczając jednak liczby 9 (jest to samoograniczenie, gdyż przepisy prawne dopuszczają możliwość powoływania większej liczby członków rad nadzorczych).    Warto w tym miejscu dla porównania przytoczyć, że w Republice Federalnej Niemiec, gdzie system nadzoru właścicielskiego państwa należy do najbardziej klasycznych rozwiązań spotykanych w większości krajów europejskich, zgodnie z § 95 ustawy o spółkach akcyjnych (Aktiengesetz) maksymalna liczba członków rady nadzorczej wynosi w przypadku spółek o kapitale zakładowym: do 3 mln DM - 9 osób, ponad 3 mln DM - 15 osób oraz ponad 20 mln DM - 21 osób. Ustawodawca niemiecki wychodzi bowiem z założenia, że należy przewidzieć odpowiednią ilość członków rady nadzorczej, aby zapewnić należyty nadzór właścicielski nad podmiotem gospodarczym.    Jeśli chodzi o zarządy spółek skarb państwa, dąży do ograniczenia liczebności tego organu, zawierającej się w przedziale 2 do maksymalnie 4 członków.    W odniesieniu do spółek jednostek samorządu terytorialnego decyzje co do sposobu sprawowania nadzoru właścicielskiego podejmują władze tych jednostek i to one są kompetentne do udzielenia odpowiedzi w tym zakresie.    Z wyrazami szacunku    Minister    Wiesław Kaczmarek    Warszawa, dnia 4 kwietnia 2002 r.