Debaty sejmoweIV Kadencja

Interpelacja w sprawie europejskiej Nomenklatury Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych (NUTS)

   W 2003 roku Prezes Rady Ministrów powołał Zarządzeniem nr 80 z dnia 12 września 2003 r. Międzyresortowy Zespół do Spraw Nomenklatury Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych. Zgodnie z zarządzeniem pracę Zespołu koordynuje Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, które desygnowało na Przewodniczącą Zespołu Panią Irenę Herbst, Podsekretarza Stanu.    Zasadniczym zadaniem Zespołu jest przygotowanie podziału kraju na nowe terytorialne jednostki statystyczne, zgodnie z wytycznymi Rozporządzenia nr 1059/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady z 26 maja 2003 r. w sprawie ustalenia wspólnej klasyfikacji Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych (NUTS).    Jednolity podział na jednostki statystyczne w krajach Unii Europejskiej wynika z potrzeb prowadzenia statystyk regionalnych w oparciu o porównywalne dane wynikające z wprowadzenia wspólnych standardów statystycznych. Każde państwo dzieli się na jednostki terytorialne w zależności od liczby ludności na poszczególnych poziomach podziału i tak:    - jednostkę poziomu NUTS 1 powinno zamieszkiwać 3 do 7 milionów ludzi,    - stan ludności jednostki mniejszej NUTS 2 to 800 tysięcy do 3 milionów,    - najmniejsze jednostki NUTS 3 powinny posiadać stan ludności w granicach 150 do 800 tysięcy.    Artykuł 3 (kryteria klasyfikacji) ust. 5 Rozporządzenia zaleca w celu utworzenia odpowiedniej jednostki statystycznej łączenie ze sobą odpowiedniej liczby mniejszych, przylegających jednostek administracyjnych w przypadku, kiedy ˝nie istnieją w Państwie Członkowskim jednostki administracyjne o właściwej skali wielkości˝. ˝Przy łączeniu uwzględnia się kryteria geograficzne, społeczno-ekonomiczne, historyczne, kulturowe lub uwarunkowania środowiska naturalnego˝.    Art. 2 ust. 3 Rozporządzenia postanawia, że ˝Dana jednostka terytorialna może jednak reprezentować kilka poziomów NUTS˝.    Z lektury Rozporządzenia nr 1059/2003 wynika, że Międzyresortowy Zespół pod kierownictwem minister Ireny Herbst miał do wykonania w pierwszej fazie prostą czynność, a mianowicie spośród jednostek administracyjnych państwa należało wyodrębnić takie jednostki administracyjne, które na poziomie NUTS 1 spełniają kryteria Art. 3 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego. Są to 4 województwa: mazowieckie - 5,08 mln mieszkańców, śląskie - 4,83 mln mieszkańców, wielkopolskie - 3,37 mln mieszkańców i małopolskie - 3,24 mln mieszkańców. Pozostałe województwa spełniające kryteria poziomu NUTS 2 należało połączyć w większe jednostki, dostosowane do poziomu NUTS 1.    Międzyresortowy Zespół do Spraw Nomenklatury Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych w okresie od września 2003 do lutego 2004 r. opracował wersję podziału Polski na 6 jednostek statystycznych (regionów) NUTS 1, którą zarekomendował Rządowi do akceptacji. W propozycji Zespołu nie znalazło się żadne z czterech województw, które samodzielnie spełniają kryteria Art. 3 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego. Województwa te połączono z innymi województwami wbrew zasadzie, że należy tak robić wtedy, kiedy nie ma w Państwie Członkowskim odpowiednio dużych jednostek administracyjnych. Zespół Międzyresortowy przez połączenie województw mazowieckiego i łódzkiego oraz śląskiego z małopolskim wykreował dwa regiony, które dodatkowo przekraczają górny limit stanu ludności określony w Rozporządzeniu. Łącząc ze sobą w jeden region województwa śląskie i małopolskie, które każde z osobna spełnia kryteria NUTS 1, dokonano scalenia ziem, które zasadniczo różnią się pod względem kulturowym, historycznym, społeczno-ekonomicznym i mają inne uwarunkowania środowiska naturalnego. Postąpiono więc wbrew kryteriom ujętym w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego.    Podsumowując wyniki pracy Międzyresortowego Zespołu do Spraw Nomenklatury Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych, kierowanego przez panią minister Irenę Herbst, w zakresie podziału Polski na jednostki statystyczne poziomu NUTS 1, można stwierdzić, że w co najmniej trzech przypadkach nie dostosowano proponowanego podziału do kryteriów wymaganych przez Rozporządzenie nr 1059/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady z 26 maja 2003 r.:    1. Wbrew zaleceniom art. 3 ust. 5 połączono ze sobą dwie jednostki administracyjne, które samodzielnie spełniają kryteria NUTS 1, oraz dołączono do dwóch jednostek, które samodzielnie spełniają kryteria NUTS 1 inne mniejsze jednostki.    2. Utworzono dwie jednostki statystyczne (regiony), których stan ludności przekracza o ok. 1 milion górną granicę poziomu NUTS 1.    3. Połączono w jedną jednostkę województwa śląskie i małopolskie, łamiąc zasadę ujętą w art. 3 ust. 5 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego nakazującą w przypadku łączenia jednostek administracyjnych uwzględniać kryteria geograficzne, społeczno-ekonomiczne, historyczne, kulturowe lub uwarunkowania środowiska naturalnego.    Zespół Międzyresortowy w pełni świadomie ominął prawo europejskie, dokonując podziału na 6 jednostek regionalnych, o czym zaznaczył w informacji przygotowanej na posiedzenie Konwentu Marszałków w dniu 4 lutego 2004 r., gdzie w pkt. 5 możemy przeczytać: ˝Analiza przyjętych wariantów pokazuje, że w niektórych przypadkach przekraczany jest próg ludnościowy określony w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady dla poziomu NUTS 1 (7 mln). Dotyczy to... regionu I obejmującego województwa mazowieckie i łódzkie oraz regionu II składającego się z województwa śląskiego i małopolskiego˝.    O pominięciu innych przepisów Zespół nie informuje. Jeżeli w pracach Zespołu Międzyresortowego świadomie nie przestrzegano przepisów prawa europejskiego, to być może kierowano się szczególną potrzebą wynikającą ze strategii prowadzenia polityki regionalnej w Polsce. Zwracam się z prośbą do Pana Premiera, Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej o wyjaśnienie, co legło u podstaw zaproponowanego przez Zespół Międzyresortowy nowego podziału Polski na jednostki nazwane regionami? Jakimi przemyśleniami kierowano się, tworząc region śląsko-małopolski, całkowicie wbrew zaleceniom Parlamentu Europejskiego i na przekór dotychczasowej strategii rozwoju tych dwóch sąsiedzkich regionów?    Z poważaniem    Poseł Andrzej Gałażewski    Warszawa, dnia 13 lutego 2004 r.